Op zoek naar iets?

allemaal beestjes in Brazilie

10 bedreigde diersoorten en waar ze te vinden

Het gaat niet geweldig goed met onze planeet, en dat is een understatement van jewelste. De biodiversiteit van onze aardbol lijdt hevig onder klimaatopwarming, industrialisatie en overbevolking. Elk jaar groeit de lijst van bedreigde diersoorten van het WWF een beetje aan. Habitatbescherming garanderen, illegale jacht tegengaan en een sterk wettelijk kader voor de conservatie van de meest bedreigde soorten zijn van cruciaal belang. Voor bepaalde diersoorten, zoals de Bengaalse tijger of de zwarte neushoorn, dringt de tijd. Toerisme is vaak één van de boosdoeners, maar het kan ook anders. Met ZuiDERHuiS bezoeken we wereldwijd nationale parken, rehabilitatiecentra en natuurgebieden die aantonen dat toerisme ook een positieve impact kan hebben. Het geld dat die toeristen met zich meebrengen, wordt aangewend voor behoud.


1. Bruine beren in Kamchatka

 

De bruine beer is in al zijn varianten en zowat overal op onze planeet in zijn bestaan bedreigd. Op Kamchatka, een uit de kluiten gewassen schiereiland dat zich met alle macht aan Oost-Siberië vastklampt, gaat het ze (voorlopig nog) voor de wind. Berenjacht mag in Rusland dan een statussymbool zonder weerga zijn, de populatie in Kamchatka wordt evenwel tussen 10.000 en 14.000 exemplaren geschat. Naast de 500 jaarlijks door Putin en zijn kompanen uitgereikte jachtvergunningen, wordt er ook illegaal jacht gemaakt op de gigant uit het gure Oosten. Op de Aziatische zwarte markt is de galblaas van de bruine beer al gauw enkele honderdduizenden roebels waard. Vooral in de traditionele ‘geneeskunde’ in China worden er quasi magische krachten aan toegedicht. Op onze à la carte groepsreis naar Kamchatka jagen we enkel met onze ogen. Vanuit een blokhut nabij de oevers van het Kurilskoye-meer speuren we behoedzaam de Siberische horizon af, op zoek naar een glimp van de grootste carnivoor van Eurazië.

Bruine beer in Kamchatka

2. Reuzenschildpadden op de Galapagos

 

Harriet, 176 lange jaren op de teller, was hoogstwaarschijnlijk de bekendste maar niet eens de oudste reuzenschildpad die onze aardbol bewandelde. Toen Charles Darwin in 1835 de Galapagos verkende, waggelde de vijfjarige Harriet daar reeds onbezorgd rond tussen haar soortgenoten. De overlevering wil dat de Britse natuurkundige Harriet meenam op zijn Beagle. Na een kort verblijf in Engeland vertrok de jeugdige reuzenschildpad voorgoed naar Australië, waar ze in 2006 op 176-jarige leeftijd aan een hartstilstand overleed. In de jaren '70 waren er van Harriet's soortgenoten maar 3.000 meer in leven. Anno 2018 overstijgt de populatie 19.000 exemplaren, dankzij een sterk wettelijk kader en een vruchtbaar kweekprogramma op verschillende eilanden. Sommige soorten haalden het helaas niet. In 2012 overleed Lonesome George, de laatste Pinta-schildpad, een van de 15 soorten die de eilandengroep bevolkten toen Darwin er voet aan wal zette. Ondanks alles zijn het kranige beestjes. Dankzij hun trage metabolisme en de mogelijkheid water op te slaan kunnen ze het maar liefst een jaar volhouden zonder eten of drinken. Daarnaast doen ze dagelijks een dutje van zo'n 16 uur, wat een heerlijk leven. Op onze groepsreis naar de Galapagos veroveren we met zachte hand eiland na eiland, op zoek naar de oorspronkelijk bewoners van de eilandengroep.

Reuzenschildpad in de Galapagos

3. Orang-oetans in Sumatra

 

In het Maleisisch betekent Orang-oetan zoveel als 'man van het bos'. Achter hun gulle ogen gaat 97% van ons genetisch materiaal schuil. Zoals tal van mensapen hebben ook Orang-oetans een 'cultuur'. Gedragspatronen komen niet exclusief voort uit overlevingsdrang, maar worden generationeel door socialisatie aangeleerd. Om moeilijk te bereiken vruchten te kunnen verorberen, maken ze gereedschap van takken en twijgjes, en om de insecten van zich af te slaan gebruiken ze bladeren. Evenals bij mensen verschillen cultuur en gedragspatronen van streek tot streek. Ondanks dat we veel kunnen leren van de Orang-oetan, die zo dicht bij de mens staat, wordt er nog steeds jacht op ze gemaakt. Ze worden als huisdieren verkocht of verhongeren omdat hun habitat met de grond gelijkgemaakt werd. Volgens het WWF is de situatie van de Sumatraanse Orang-oetan dan ook kritiek. In een studie uit 2016 schat het Indonesische conservatieprogramma SOCP het aantal Orang-oetans op Sumatra rond 14.000. Zoals bij veel aapachtigen bedreigen houtkap, de aanleg van palmolieplantages en mijnbouw het voortbestaan van de soort. Op onze individuele rondreis naar Sumatra en Bali trek je samen met een doorwinterde lokale gids het oerwoud door, de natuurlijke habitat van de Orang-oetans. Je bezoekt en steunt onrechtstreeks ook het rehabilitatiecentrum van het SOCP in Bukit Lawang, waar met man en macht gewerkt wordt om onfortuinlijke Orang-oetans terug aan de wildernis te laten wennen.

Orang-oetan in Sumatra

4. Walvishaaien in Madagaskar

 

Walvishaaien mogen dan geen walvissen zijn, met haaien hebben ze ook zo goed als niets gemeenschappelijk. De zachtaardige reuzen van de oceaan zijn, hoewel nieuwsgierig, nooit agressief ten opzichte van mensen. Vanwege hun habitat en hun migrerende natuur is het erg moeilijk om een eenduidig cijfer op de walvishaaipopulatie te plakken. Er worden pogingen ondernomen om een database op te bouwen op basis van de unieke patronen op hun huid. Welke natuurlijke vijanden kan de grootste vis in onze oceanen nu hebben? Orka's en witte haaien zijn niet onder de indruk van de grootte van de walvishaai en doen zich met regelmaat tegoed aan de jongen. Uiteraard draagt ook de mens zijn steentje bij. Commerciële visvangst, industriële boorplatforms en cruisetoerisme maken het leven van de walvishaai steeds moeilijker. De walvissen in hun natuurlijk habitat ontmoeten, dat kan, bijvoorbeeld rond het eiland Nosy Be voor de westkust van Madagaskar, op onze groepsreis naar het noorden van Madagaskar. Hou echter de nodige afstand en probeer deze goedmoedige giganten zo weinig mogelijk stress te bezorgen.

Walvishaai voor de kust van Madagaskar

5. Blauwe ara's in Brazilië

 

De Ararinha azul, de kobaltblauwe koning van de Amazone, is geen huisdier. Toch werden er in de jaren '80 naar schatting 10.000 exemplaren gevangen genomen en illegaal verkocht als huisdieren. Van de machtige Amazone naar een muffe huiskamer, het kan verkeren. Geschat wordt dat er vandaag nog zo'n 6500 blauwe ara's in de weelderige wildernis van Brazilië rondvliegen. Ontbossing, onder meer voor landbouw en waterkrachtcentrales, is de voornaamste reden van de teloorgang van de blauwe ara. Ook de lokale indianen (de Kayapo) maken jacht op hun kostbare veren, om ze dan weer met winst door te verkopen aan toeristen. De kwetterende keizers van het regenwoud planten zich daarenboven niet elk jaar voort, en vaak overleeft maar één op drie jongen. De populatie in gevangenschap ligt waarschijnlijk veel hoger, maar tot de instandhouding van de soort kunnen zij helaas weinig bijdragen. Waar de ara's zich wel nog op hun gemak voelen is de Pantanal, een gigantisch moerasgebied in het noorden van Brazilië. Op onze individuele groepsreis 'De blauwe macaw' doorkruisen we de Pantanal en de dichte jungle rond de Amazone, en komen we oog in oog te staan met de verrukkelijke vederpracht van de blauwe ara.

Blauwe ara's in Braziliƫ

6. Zwarte neushoorns in Tanzania

 

De grootste vijand voor de zwarte neushoorn is de mens. Het gehoornde gevaarte vermag niets tegen de hemeltergende hebzucht van jagers, stropers en verzamelaars van objecten met ongeoorloofde oorsprong. Volgens het WWF daalde de populatie tussen 1960 en 1995 met een compleet absurde 98%. Op een bepaald moment graasden nog slechts 2500 zwarte neushoorns op de steppes en savannes van het Afrikaanse continent, de laatste van hun soort. Vandaag is dat aantal verdubbeld, mede dankzij menselijke inspanningen, maar hun situatie blijft erg precair. Mensen moeten bezitten wat ze mooi vinden, de zwarte markt blijft op volle toeren draaien. In het verre Oosten worden helende krachten toegewezen aan de hoorns van de zwarte neushoorn. Tevens dienen de hoorns als afrodisiacum en statussymbool, mad world. De ondersteuning van nationale parken en conservatieprogramma's is de enige weg vooruit. In de Ngorongoro Conservation Area in Tanzania bijvoorbeeld, worden toeristen vriendelijk doch kordaat aangemaand zich aan een strikte gedragscode te houden, en wordt alles in het werk gezet om de enorme biodiversiteit van de regio in stand te houden. Op 3 van onze rondreizen naar Tanzania bezoeken we de Ngorongorokrater, op zoek naar de laatsten in hun soort, opdat ze niet de laatsten mogen zijn.

Zwarte neushoorn in Tanzania

7. Blauwe vinvissen in IJsland

 

Elk voorjaar migreren zo'n 700 tot 1000 blauwe vinvissen naar het noorden van IJsland, voor de kust van Eyjafjörður en Húsavík, op zoek naar voedsel. IJsland heeft een lange en turbulente geschiedenis wanneer het op walvisjacht aankomt. Vroeg in de 12e eeuw begon de jacht uit noodzaak en op kleine schaal. In de 18e eeuw echter, liep het de spuigaten uit (pun intended). Walvisolie en -blubber waren erg gegeerd, de jacht werd een industrie, de industrie werd een miljoenenbusiness. Voorheen zwommen zo'n 250.000 zachtmoedige zwaargewichten de wereldzeeën rond. Vandaag wordt het aantal blauwe vinvissen geschat tussen 10.000 en 25.000 wereldwijd. Voor de grillige kustlijn van IJsland duiken ze vooral in het voorjaar en de zomer op. In de winter maken ze rechtsomkeer richting het warme water rond de evenaar. Nog steeds vaardigt de IJslandse regering jaarlijks een vergunning uit voor de jacht op een bepaald aantal gewone vinvissen, de blauwe vinvis blijft gelukkig gevrijwaard. In ons aanbod IJslandreizen vind je tal van individuele en groepsreizen terug, waar whale watching in en rond Húsavík inbegrepen is of als optionele excursie kan bijgeboekt worden. Koolstofneutraal, geruisloos en stressvrij voor de walvissen zelf!

Blauwe vinvis voor de kust van IJsland

8. IJsberen op Spitsbergen

 

De onbetwiste vorst van de voedselketen in de koudste contreien van onze planeet is tevens een van de grootste slachtoffers van de gevolgen van klimaatopwarming. Het smelten van de ijskappen bedreigt niet alleen de habitat van de ijsbeer, maar ook hun voornaamste voedingsbron en caloriebom, de zeehond. De arctische wildernis wordt jaar na jaar een stukje kleiner, de beren steeds magerder en wanhopiger. Het gedrag van zo'n uitgehongerde ijsbeer is erg onvoorspelbaar, en steeds vaker zullen ze de beschaving opzoeken op zoek naar voedsel. Svalbard ontsnapt niet aan de gevolgen van de opwarming van het klimaat. De permafrost vertoont scheuren, en de toekomst van de bewoners van de archipel, zowel menselijk als dierlijk, is erg onzeker. Wereldwijd, of beter gezegd, rond onze poolgebieden, wordt het aantal ijsberen tussen 22.000 en 31.000 geschat. In de fabelachtige fjorden van Spitsbergen, een eilandengroep zo'n 560 kilometer ten noorden van Noorwegen, zwerven zo'n 3000 ijsberen rond. De beste reisperiode om de witte kolossen in hun element te observeren is tussen mei en september, en laat ons bij ZuiDERHuiS nu net toevallig in juni en juli op zoek gaan naar de IJsberen van Noord-Spitsbergen. Aan boord van een heus expeditieschip glijden we voorbij gletsjers en pakijs, speurend naar sporen van de robuuste koning van de ijswoestijn. Zo verstoren we de habitat van de ijsbeer niet en blijven we steeds op veilige afstand.

IJsbeer op Spitsbergen

9. Indische olifanten in Sri Lanka

 

Het absolute dieptepunt van ons lijstje is helaas de Sri Lankaanse olifant, een ondersoort van de Indische olifant. Tussen 2500 en 4000 olifanten lopen er nog rond in de parel van de Indische Oceaan, een intrieste stand van zaken. Stropers, landmijnen, de illegale ivoorhandel en verlies van habitat zijn slechts enkele van de talrijke bedreigingen voor de Indische olifant in Sri Lanka. Op het doden van een olifant staat in Sri Lanka de doodstraf: een doekje tegen het bloeden. Ook toeristische exploitatie bedreigt de wilde populatie. De olifanten worden 'gebroken' en getraind voor ritjes en shows. Ze worden als baby bij de moeder weggehaald en worden uitgehongerd, gedehydrateerd en geslagen. Vervolgens worden de olifanten met pijnlijke kettingen gedwongen om urenlang dezelfde monotone handelingen uit te voeren. Gehoorzaamheid vervangt instinct, en de wilde olifant is niet langer. Waar je die wel kan bewonderen, is in de nationale parken van Sri Lanka. Op onze rondreis 'Boeddha's eiland' ontmoeten we de vriendelijke viervoeters in Yala National Park, een van de laatste veilige vestingen voor de Indische olifant.

Indische olifanten in Sri Lanka

10. Bengaalse tijgers in Nepal

 

Wie diep in de dichte Nepalese jungle doordringt, komt (met het nodige geluk) oog in oog te staan met de Panthera tigris tigris, de majestueuze Bengaalse tijger. De soort sterft aan een hels tempo uit. Van rond de 100.000 bij het begin van de 20e eeuw tot slechts 2500 tot 4200 tijgers vandaag. Ze kleuren lichter dan hun lotgenoten, en sommigen zijn zelfs helemaal wit. Het zijn stuk voor stuk koelbloedige killers, die bij het vallen van de nacht het donker door sluipen op zoek naar een gewillige prooi. Het verhaal van uitsterven is grotendeels voorspelbaar: de vegetatie verdwijnt en ruimt plaats voor menselijke activiteit, illegale jacht, industrialisatie en klimaatopwarming. Recente cijfers spreken wel van een heropleving in Nepal: 120 tijgers in Chitwan National Park en een vijftigtal in Bardia National Park. Beide nationale parken houden er een strikte conservatiepolitiek op na, en dat loont. Het WWF en de Nepalese overheid hebben de handen in elkaar geslaan om rangers op te leiden, stropen tegen te gaan en de lokale bevolking te betrekken bij het beschermen van de habitat van de Bengaalse tijger. Dat alles resulteert erin dat je op onze rondreis naar De Koningssteden, Chitwan en Pokhara een kleine doch reële kans maakt om het gestreepte gevaarte aan het werk te zien.

Bengaalse tijger in Nepal