Op zoek naar iets?

Wandel in de dorpen van de toubkal

Wandeltocht in de dorpen van Toubkal

Hoge Atlas, Marokko, 6–13 mei 2017

Hetgeen volgt is het verslag van een wandeltocht in de Hoge Atlas (Marokko). Dit was al de drieëntwintigste tocht die ik samen met Marc maakte. We stapten vijf dagen effectief in de dorpen van de Toubkal met vertrek in Tassa Wirgane en aankomst in Imi Oughlad. We boekten dit arrangement bij het Zuiderhuis. Het was een individueel arrangement met bagagevervoer en begeleiding door een Franssprekende berggids, twee ezeldrijver-koks en twee muilpaarden.

Steeds opstaan om 7 uur, ontbijt om half 8 en vertrek om 8u40 à 9u20. 4 à 5 uur stappen met een lange lunchpauze. Enkel de laatste is een langere wandeldag, 24 kilometer maar meestal in dalende lijn. Lunch en avondeten worden verzorgd door de twee ezeldrijver-koks. Steeds heel lekker en heel uitgebreid. Eenvoudige verblijven in gîtes en refuges in Id Aïssa, Azib Tamsoult, Ait Souka, Tacheddirt en Imi Oughlad. Slaapzak en handdoek moet je zelf meebrengen.

In de vertrek- en aankomstplaats Marrakech verbleven we in een driesterrenhotel. Twee keer was er geen warm water in de gîte, een keer alleen 's avonds elektriciteit. Enkele dagen is er geen gsm-bereik. Geen WiFi in de gîtes en refuge, behalve in de gîte van Ait Souka, waar je kon Facebooken en WhatsAppen (de rest van het internet werkte bizar genoeg niet).

Het was een zeer afwisselende wandeltocht door afwisselende landschappen en pittoreske berberdorpen. Bijna geen asfalt, steeds pistes en paden. Een paar keer bekloeg ik me dat ik geen wandelstokken bij had, maar ik ben iemand met hoogtevrees en heb een afkeer van smalle paden met losse steentjes langs een diepe afgrond.

Wij gingen van 6 tot 13 mei en het was tijdens de wandelingen steeds 20 à 30 graden warm. We hebben in totaal 10 minuten regen gehad. Heel veel mensen lopen turista op in Marokko. Ik had één dag wat last maar kon het probleem zeer snel de baas met Imodium. Ik dronk alleen flessenwater (overal te koop in de dorpen en in de verblijfsaccomodaties) en waste mijn tanden met gezuiverd water (gebruikte het waterdesinfectiemiddel Hadex van CarePlus).

Tijdens de tocht kom je zo goed als geen auto's tegen. In alle dorpen zijn winkeltjes waar je water en wc-papier (niet aanwezig in de gîtes en refuge) kan kopen. Na afloop gaven we 50 euro aan ieder van de drie begeleiders, iets wat ze dubbel en dik verdiend hadden. De tocht is een grote aanrader!

Zaterdag 6 mei 2017

Begin van onze wandeltocht in de Hoge Atlas in Marokko. Marc en ik vliegen met Ryanair naar Marrakech, waar we worden afgehaald door onze berggids Lahcen. Hij brengt ons naar ons hotel in de stad. 's Avonds gaan we nog even de oude stad in waar we een couscous gaan eten in snackbar Coin Nomade Berbère bij een heel bijdehand kereltje. In het hotel drinken we nog een duur Marokkaans biertje. Om twaalf uur arriveert een lawaaierige bende Marokkaanse joden die ons een half uur uit de slaap houden met hun geroep en getier.

Overnachting in Hotel Farah, Marrakech.

Zondag 7 mei 2017

De wandeltocht begint hier. Eerst over een dirt track, dan over een pad. Volop zon en tegen de dertig graden. We lopen door enkele dorpjes die niet eens op OpenStreetMap staan. In een ervan worden we belaagd door bengels die om balpennen zeuren. Onze gids wijst hen terecht en omdat ze volhouden, werpt hij een paar stenen. Marc merkt terecht op dat ze misschien weer iets hebben geleerd. Zullen ze de volgende keer met stenen werpen, zoals de kinderen in Ethiopië doen (cfr. de boeken van Frank van Rijn)?

Af en toe duiken we in de vallei naar beneden, maar als we in onze gîte in Id Aïssa aankomen, hebben we toch een 400-tal hoogtemeters gewonnen. Marokkaanse gîtes zijn eenvoudig maar ze bestaan uit meerdere kamers met gemeenschappelijke douches en toiletten en er is steeds kookgelegenheid. Ons kamertje is kaal. Er liggen enkel drie keiharde matrassen met kopkussens. In de gîte logeert een grote groep Australische trekkers en een jong Lets koppel dat op stap is met een schattig meisje van anderhalf jaar.
's Avonds krijgen we eerst thee en daarna een lekkere tajine. We maken nog een avondwandeling en worden aangeklampt door een pover gekleed jongetje dat honderden meter met ons meeloopt en voortdurend "Bonjour stylo" zegt. Op voorhand werd ons op het hart gedrukt om zeker niets te geven aan kinderen om geen slechte gewoonten te kweken.

Traject van de wandeling: Tassa Wirgane - Azersfane - Ikoubline - Id Aïssa. Afgelegde afstand: 16 kilometer.
Overnachting in Gîte d'étape Dar Armaloin, Id Aïssa.

Maandag 8 mei 2017

Er wordt heel goed voor ons gezorgd. Onze kok Houssin schotelt ons een uitgebreid en lekker ontbijt voor met Marokkaans brood, boter, honing, confituur, smeerkaas, muesli, koffie en thee. Om 8 uur zijn we weer op pad. Lahcen en Houssin lopen voorop met de muildieren en de bagage, wij lopen in het gezelschap van de berggids. Lahcen spreekt uitstekend Frans en heeft interessante dingen te vertellen. Hij is meerdere malen in Europa geweest en vijf keer in Frankrijk, waar hij zijn diploma van berggids heeft behaald. Hij heeft ook zin voor humor en maakt geregeld plagerige opmerkingen. Uiteraard plagen wij hem stevig terug...

De zon schijnt volop en opnieuw is het erg mooi wandelen. We lopen door Tizi Oussem, een wonderbaarlijk en authentiek dorp. In het centrum zijn drie kleine winkeltjes. Aankopen gebeuren via een luik in het raam. Even voorbij het dorp kom ik in moeilijkheden op een smalle aflopende richel. Marc en Lahcen (die met een wandelstok loopt) zijn al door maar ik durf amper verder te gaan. Er is geen enkele houvast, het keiharde pad is uiterst smal en ligt vol kleine steentjes en er is een steile afgrond met een hellingshoek van 70 procent. Gelukkig komt er achter mij een local aan die me bij de arm neemt en me veilig verder loodst. Fysiek mag ik wel vrij goed zijn, maar technisch ben ik helemààl niet sterk. Ik heb hoogtevrees en op sommige plaatsen krijg ik het dan ook moeilijk. Met stokken zou ik hier makkelijker door zijn geraakt. Achteraf zal blijken dat Marc en Lahcen het stuk zorgeloos en al babbelend afgelegd hebben en ook de Berber die me bijstaat legt dit stuk op laarzen af...

We klimmen naar de refuge van Azib Tamsoult op 2250 meter, gelegen in een groene oase aan de voet van de met sneeuw bedekte bergen Tazaghârt (3843 meter) en Tizi Melloul (4015 meter). Na de alweer erg verzorgde lunch stappen we nog naar een waterval van 120 meter hoogte op drie kwartier van de refuge, de cascade d'Irhoulidène. Groot is onze verbazing wanneer we vaststellen dat er een buvette is aan de voet van de waterval, op een hoogte van 2400 meter. Eerder op de dag liepen we al langs een andere buvette in the middle of nowhere. Urenlang liggen de jongens die zo'n drankstalletje uitbaten te wachten op klandizie die vaak helemaal niét opdaagt... We trakteren onszelf op een cola en een vers geperst glas sinaasappelsap. Ik zie een grote groene hagedis.

's Avonds krijgen we linzensoep en een overheerlijke couscous, een van mijn favoriete schotels. Morgen worden er 26 gasten verwacht in de refuge maar vanavond zijn we maar met z'n achten: 4 toeristen en 4 begeleiders. Grapjas Lahcen zegt gekscherend over de wandelingen van vandaag: "Tout s'est bien passé, mais nous avons perdu Erik." Maar ik heb enkele minuten echt doodsangsten uitgestaan toen ik op mijn buik boven dat ravijn hing. Ik vraag aan Lahcen wat je eigenlijk moet doen wanneer je zo'n ravijn in tuimelt. Volgens hem moet je je voeten vooruit steken, in de hoop dat je je voeten ergens kan tegen afzetten.
Marc en ik kruipen in onze slaapzak en lezen tot een uur of tien. Daarna wenkt de slaap.

Traject van de wandeling: Id Aïssa – Tizi Oussem – Azib Tamsoult – Cascade d’Irhoulidène – Azib Tamsoult. Afgelegde afstand : 15 kilometer.
Overnachting in de refuge van Azib Tamsoult.

Dinsdag 9 mei 2017

Verbazing alom wanneer we iets voor 7 uur wakker worden in een kletterend onweer. Het waait hard, af en toe is er een donderslag en er valt zelfs sneeuw en hagel. Een half uur later is het ergste alweer voorbij, maar als we iets na achten de refuge van Azib Tamsoult verlaten, zien we hier en daar toch nog restanten van sneeuw liggen. Het is weer eens iets anders. We klimmen naar een col van 2400 meter. Nu en dan regent het, maar nooit lang.

Vandaag zullen we veel wandelaars tegenkomen want we zijn op weg naar Imlil, vertrekstation voor de trek naar de Toubkal, met zijn 4167 meter de hoogste berg van Marokko en van Noord-Afrika. Er volgt een lange maar niet moeilijke afdaling het dorp, waar tientallen gîtes, refuges, auberges en riads zijn. We zien zelfs enkele stands met wandelstokken en -schoenen. Onze eindbestemming is echter Ait Souka, één dorp verder. We logeren er in een mooie gîte, waar wel een hamman is maar geen warm water in de douche (net zoals in de refuge gisteren).

Er is WiFi maar vreemd genoeg zijn enkel Facebook en WhatsApp bereikbaar, tot frustratie van Marc die mails wil checken en versturen. Een paar toffe Franse trekkers die morgen terugkeren naar Marrakech komen ons vervoegen. Ik ben blij wanneer ze vertellen dat Marine Le Pen de Franse verkiezingen verloren heeft. Samen genieten we van een heerlijke maaltijd met soep van kikkererwten en linzen, gevolgd door een tajine van kafta en verfrissende meloen.

Traject van de wandeling: Azib Tamsoult - Imlil - Ait Souka + nadien nog een rondwandeling van 1,5 uur. Afgelegde afstand: 15 kilometer.
Overnachting in Dar Ait Souka, Ait Souka.

Woensdag 10 mei 2017

Slecht geslapen. Vermoedelijk was het andere thee dan de vorige avonden want toen had ik er geen enkele last van.

We staan op om 7 uur met volop zon. Marc toont me een paar grote rode bulten op zijn been. Bed bugs. De bijtgrage wanten hebben waarschijnlijk toegeslagen in de refuge van Azib Tamsoult.

Om kwart voor 9 verlaten we Ait Souka langs een heel mooi pad in het groen. Na een half uur arriveren we in Tamatert, het laatste dorp in de vallei. Het is een erg pittoresk dorp. Net als wij erdoor gaan loopt er ook een geitenhoeder door met een kudde van zeker 100 exemplaren. We klimmen naar een col van 2320 meter en komen uit in een volgende vallei. Boven op de col is weer een buvette waar we een koffie en een thee drinken. Marc koopt een mooie amethist voor 50 dirham (ongeveer 5 euro) van een ambulante verkoper op een bromfiets.

Het weer verandert stilaan. Het betrekt helemaal, maar na de lunch in een snackbar annex buvette annex camping klaart het weer helemaal uit. We zijn op weg naar Tacheddirt, een hooggelegen dorp aan de voet van weer een andere col. Het laatste stuk is heel groen en bijzonder mooi. Ik zie een roofvogel (een rode wouw?), een atalantavlinder en een koningspage. De gîte waar we logeren is gelegen aan de rand van het armoedig uitziende dorp en is heel eenvoudig, maar na twee dagen hebben we wel weer eens warm water.

We maken nog een namiddagwandeling door Tacheddirt. Zoals overal in de Hoge Atlas zijn de gebouwen perfect geïntegreerd in de omgeving. Er wordt gebouwd met leem, stenen en cementblokken. De 'hoofdstraat' is een pad van een meter breed langs de valleikant van de huizen en naast een irrigatiekanaaltje. Er lopen kippen rond en nu en dan een schichtig vrouwtje in kleurrijke kleding. Kinderen lopen hier ook veel rond. De dorpen zullen nog niet direct uitsterven zoals veel Franse, Spaanse, Italiaanse of Griekse dorpen.
We eten in de slaapkamer van de gids. Dikke soep van griesmeel en linzen, gevolgd door spaghetti! Daarna volgt nog appelsien met kaneel.

Traject van de wandeling: Ait Souka - Tamatert - Tizi'n Tamatert - Tacheddirt. Afgelegde afstand: 17 kilometer.
Overnachting in Gîte d'étape Angour Tacheddirt.

Donderdag 11 mei 2017

Ik word wakker om kwart voor 7, eigenlijk iets te vroeg. Vandaag is het onze laatste echte wandeldag. Het is een lange etappe door de vallei en over een col, om te eindigen in een andere vallei. Het zal de mooiste wandeldag van de week worden. Het is nog frisjes wanneer we vertrekken. Geen wonder, Tacheddirt ligt op een hoogte van 2400 meter. Het is mooi weer en we hebben de zon in de rug, maar er staat wel een fris windje. We lopen achtereenvolgens door de dorpen Ouanesekra, Tamguist, Tinerhourhine, Ikkiss, Amsakrou en Amskere.

Elk dorp is anders, maar allemaal zijn ze prachtig. De paden die we op deze tocht volgen gaan voor 98 procent over onverharde wegen. In de Atlas zijn er nauwelijks verharde wegen. Er zijn ook nauwelijks auto's. De mensen verplaatsen zich nog te voet, met de ezel, muilpaard of muilezel. We krijgen een grote groene hagedis en een zilverreiger te zien. Soms worden we in de dorpen aangeklampt door kleine kinderen voor stylo's, bonbons en chocolade en een keer hoor ik ook "photo dirham" (een foto voor 1 dirham, iets minder dan 10 eurocent), maar heel opdringerig zijn ze niet.

Vlak na het grote dorp Arg wordt er geluncht. Zoals gewoonlijk wachten Lahcen en Houssin ons op met thee en een uitgebreide picknick, na ons al snel voorbijgestoken te hebben. Het is ongelooflijk welke heerlijke maaltijden zij onderweg - en 's avonds - steeds voor ons te voorschijn toveren. Deze keer krijgen we gekookte rijst, brood, olijven, sinaasappel en een breed assortiment aan fijngesnipperde ui, tomaten, komkommer, paprika en wortelen. Heel lekker, en gezond op de koop toe.

Ook het tweede deel van de wandeling is mooi. Soms versmalt de vallei tot een kloof, soms is ze zeer breed. Om de kilometer verandert het landschap compleet. Bijna overal kom je wel iemand tegen: vrouwen die tarwe zijn gaan verzamelen en terugkeren met een volle mand op de rug, mannen die cactussen aan het planten zijn (voor de vruchten en voor de olie), kinderen of vrouwen die geiten, schapen en koeien hoeden, mannen die aan het ploegen zijn... Je komt ogen te kort om alles te zien... We steken een groep van 12 Franse trekkers voorbij die twee dagen eerder aankwamen en van plan zijn om de Toubkal te beklimmen. Er volgen nog een paar moeilijke passages voor mij over smalle paden langs ravijnen, maar waar nodig mag ik aan Lahcens stok hangen.

Om half 5 komen we aan in de gîte van Imi Oughlad. We worden opgewacht met thee. ‘s Avonds wacht een verassing van formaat: Houssin en Lahcen hebben frieten gebakken! Ze zijn nog lekker ook en worden geserveerd met gebakken kip, wortelen en… gekookte aardappelen.

Traject van de wandeling: Tacheddirt – Ouanesekra – Tamguist – Tinerhourhine – Ikkiss – Amsakrou – Amskere – Arg – Imi Oughlad. Afgelegde afstand: 24 kilometer.
Overnachting in Gîte Igrane in Imi Oughlad.

Vrijdag 12 mei 2017

Vandaag rijden we naar Marrakech waar we nog twee nachten zullen blijven. 's Nachts worden we nog even uit onze slaap gehaald door een zieke Fransman die moet overgeven en door een muezzin die tot het gebed oproept. Volgens Marc gebeurde dit laatste om half 12, volgens mij om iets voor 4. Zo zie je maar hoe moeilijk het is om 's nachts een tijdstip correct in te schatten...

In de buurt van Tahannaout stoppen we op Marcs verzoek bij een producent van argan. Dit product wordt gewonnen uit de arganboom. Hij lijkt sterk op de olijfboom maar heeft scherpe stekels en er staan er miljoenen van in Marokko. Van de bessen worden cosmetische producten en olie voor voedingstoepassingen gemaakt. Binnen in de zaak houden enkele vrouwen een demonstratie van een deel van het productieproces.

We geven ons over aan de drukte van de medina en de souks. Op de Place Jemaa El Fna koop ik een paar cd's aan 3 euro het stuk: een met Arabische oud-muziek, een met raimuziek, een met Amazigh-berbermuziek en een van Tinariwen, de ongekroonde koningen van de woestijnblues. Vermoedelijk allemaal illegale cd's. Chantal De Pauw van de FOD Economie, where art thou?

We worden regelmatig aangeklampt door mensen die ons de weg willen wijzen naar de "Place" - daarmee bedoelen ze de Place Jemaa El Fna. Een keer gebeurt er iets dat tegelijkertijd ergerlijk én humoristisch is. Een verkoper zegt dat hij ons naar de Place Jemaa El Fna zal brengen. We zijn er al vlakbij en willen niet geholpen worden, maar de man legt honderden meters af door allerlei steegjes tot we tot op 20 meter van het vertrekpunt eindigen. En is vervolgens boos dat hij geen fooi krijgt. De fopper fopt zichzelf.

Zowel Marc als ik hebben zin in iets alcoholisch, maar geen enkele zaak in de binnenstad serveert alcohol en ook slechts een minderheid buiten de medina doet dat. Uiteindelijk vinden we toch een zaak waar ze bier en wijn schenken. Marc neemt een Marokkaans biertje (Flag spéciale), ik kies een glas rode Marokkaanse wijn. We zitten op het terras maar de garçon bij wie we onze bestelling geplaatst hebben laat een zonnewering zakken, waardoor we geen uitzicht meer hebben. Dat moet - legt hij uit - want op het terras mag je eigenlijk geen alcohol drinken... Door ons aan het zicht te onttrekken, is het weer in orde voor Allah…

Bier (in deze zaak 2,50 euro voor een pils van 24 cl) en wijn (4 euro voor een glas) zijn belachelijk duur in Marokko. Iemand heeft ons uitgelegd dat het verkeerd is om alcohol te schenken, om druiven te telen wetende dat die zullen gebruikt worden om wijn te maken en zelfs om aan tafel te zitten met iemand die alcohol drinkt...

We spoeden ons naar onze afspraak met onze (ondertussen) ex-gids Lahcen op de Place Tazi. Hij heeft ons uitgenodigd in het restaurant van Riad Omar. Ook in de smalle stegen rijden bromfiets en motorfietsen, vaak aan een vrij hoge snelheid. Jammer dat er in Mohammeds tijd geen brommertjes waren, anders had hij dat ook kunnen verbieden. Precies om 7 uur - zoals afgesproken - komt Lahcen op ons toegestapt. Het restaurant van Riad Omar heeft een mooi dakterras. Meest populair is de formule voorgerecht, hoofdgerecht en nagerecht en water en thee voor 180 dirham per persoon (iets minder dan 18 euro). Overvloedig én lekker. Eerst tapas met brood, dan pastilla, kip, tajine met lamsvlees en pruimen en vegetarische couscous, en ten slotte een hele berg fruit. De overschotten worden volgens onze gids aan de armen bedeeld.

Overnachting in Hotel Farah, Marrakech.

Zaterdag 13 mei 2017

Dag zonder veel geschiedenis in Marrakech. Wel eten we ’s avonds héél lekker in Eveil des Sens.

Overnachting in Hotel Farah, Marrakech.