Oeganda & Rwanda – Ik ben omdat wij zijn

Een reisverslag van de Monkey Business groepsreis met Zuiderhuis

Ze noemen het niet voor niets The Pearl of Africa. Oeganda is zo ongerept, groen, divers en wild. Tropische regenwouden, rode aardewegen, meren omringd door bergen en bananenbomen,… Oeganda heeft het allemaal. De mensen zijn er zo warm dat je hart er lichter van wordt. Mzungu! How are you! Samen met een groep medereizigers van Zuiderhuis trok ik door Oeganda en Rwanda en werden we elke dag opnieuw verwonderd en ontroerd. 

Bonte ijsvogels en schoenbekooievaars

We landen in Entebbe, waar een gigantische berggorilla ons verwelkomt. Eentje van hout – de levensechte zijn voor later. Onze chauffeurs Chris en Michael staan er ons op te wachten met twee super coole old school Land Cruisers. Zitten we in een Kuifje-strip? Na een korte nacht onder een hemelsbreed muskietennet, ontwaken we tussen de ibisgeluiden en start het avontuur: we gaan op zoek naar de zeldzame schoenbekooievaar. In charmante houten motorbootjes varen we door het Mabamba moeras en kunnen we er eentje spotten. Met zijn prehistorische blik en indrukwekkende bek lijkt hij haast weggelopen uit een tekenfilm. Hij heeft iets weg van een pelikaan, maar dan met mensenogen die je ziel doorboren, net zoals hij zich met zijn volle gewicht op zijn prooi stort en die met zijn scherpe bek doorboort. Tussen het riet en de papyrusplanten kunnen we naar hartenlust vogelen en spotten we talloze lelielopers – die hun naam zeker niet gestolen hebben – kleurrijke ijsvogels, sierlijke reuzenreigers en de grijsoorneushoornvogel. Even vreemd als de naam lang is.  

Een aap met een coole vest

Ooit al eens nagedacht over hoeveel apensoorten er eigenlijk bestaan? In Oeganda leven zestien primaten, ook wel apen en halfapen. Het is in Bigodi Swamp dat we de apen van de oude wereld treffen. We zien er mangabeys en luid krijsende rode franjeapen. De schattige roodstaartmeerkatten dragen precies een Afrikaans masker en de zwart-witte franjeapen lijken een stijlvolle leren vest te dragen, met witte franjes. Over elke soort weet onze reisleider Steven een eigen verhaal te vertellen. We zijn op stap met een wandelende encyclopedie, die onze observaties tot leven brengt in deze machtige jungle. 

Een zwijn op een fiets

Onderweg zijn in Afrika is nooit saai. Zo spotten we nog een maraboe en de nationale kroonkraanvogel met een hele coole, goudgele kuif. Midden op de weg zijn wat bavianen elkaar aan het verzorgen en onderzoeken op vlooien. Als een aap een andere aap mag vlooien, dan heeft die het vertrouwen gewonnen en stijgt hij op de ladder van aanzien. Iemand uit onze groep merkt op dat bavianen echt de duiven van Afrika zijn: je ziet ze overal. We lachen maar blijven toch gefascineerd door deze beesten, die op onze motorkap een gevecht komen opvoeren. Niet veel later rijden we dwars door de denkbeeldige evenaar en zien we de Oegandezen allerlei vreemde voorwerpen vervoeren op hun moto: een deur, een levend zwijn, een berg hooi van vijf meter hoog, … Balanceren is de kunst. 

Oeverloze safari’s

Op het Kazinga-kanaal varen we langs oevers die bruisen van het leven: pelikanen, nijlvaranen, buffels, olifanten, arenden, krokodillen, honingzuigers — en overal nijlpaarden, die nu en dan kopje onder gaan tussen de rimpels van het water. Het heeft iets filmisch om alles te aanschouwen vanuit een boot, glijdend over het meer. Met de jeeps doorkruisen we ook nog enkele keren het Elisabeth National Park vol kobben, waterbokken, wrattenzwijnen en zelfs een hyena. Bij zonsondergang drinken we een Waragi gin-tonic of een Tangawizi tussen de acaciabomen. Eten doen we zoals elke avond rijkelijk, gevarieerd en overheerlijk in de logde. Die lodge ligt pal in de jungle, waar olifanten langs onze hutten passeren en we in slaap vallen tussen de mysterieuze dierengeluiden. 

Van chimpansees tot spiegelbeelden

In Kibale National Park ontmoeten we voor het eerst de chimpansees, maar het is in de Kyambura kloof dat we deel mogen uitmaken van iets heel bijzonders. Het lijkt alsof we er binnenwandelen op nieuwjaarsnacht, waar een eetfestijn van meerkatten aan de gang is – chimpansees zijn voornamelijk vegetarisch en eten maar een paar keer per jaar vlees. We zien een chimpansee die het vlees van een meerkat verscheurt en het veroverde dier herhaaldelijk tegen een boomstam knalt. What a feeding boonanza! Hoor ik Attenborough bijna zeggen, enkel zijn stem ontbreekt hier nog. Hoe verbluft wij staan te kijken naar de chimpansees, zo weinig zijn zij onder de indruk van ons. We mogen deel uitmaken van hun omgeving en ze zien spelen, eten, slapen, elkaar verzorgen, ruzie maken en weer verzoenen. Ze kijken naar ons, maar gaan gewoon door met wat ze bezig zijn. Ze leven in een hiërarchie, maar ook als een tribe. Iedereen is deel van de groep. De alfaman wordt kwaad en laat zijn dominantie zien, maar een tweede in rang zet zich vlak naast hem neer om hem tot rust te brengen. Twee volwassen apen knuffelen elkaar. Een jong rijdt mee op de rug van zijn moeder, tot een ander mannetje wat gek begint te doen met het jong en ze spelen tikkertje rond een boom. De moeder vertroetelt haar jong zoals wij dat met een baby doen, inclusief koedjiewoedjie-geluiden; je kan echt zien dat ze het liefheeft. We staan erbij en beseffen hoe menselijk ze zijn. We herkennen onszelf erin. 

Het hoogtepunt: berggorilla’s in Bwindi

We hiken door het wilde Bwindi Impenetrable Forest en staan plots oog in oog met een zilverrug-gorilla. Hij zit daar — imposant, kalm, bijna meditatief — tussen de vrouwen en kinderen. Hij is de leider van de groep, maar ook de hoeder, die het overzicht en de verantwoordelijkheid heeft. Geen enkel familielid wordt achtergelaten; hij zal wachten tot iedereen veilig is. De jongste gorilla’s spelen in de buurt, rollen over elkaar heen en kijken ons nieuwsgierig aan. Eén van hen komt zelfs speels tegen mijn been tikken, alsof hij wil zeggen: “We weten dat jullie kijken. Maar wij kijken ook.” We voelen geen angst omdat de gorilla’s warmte en vertrouwen uitstralen. Wij mogen daar ook zijn van hen. Er is enkel bewondering en dankbaarheid dat we deel mogen uitmaken van hun wilde wereld

Ubuntu

En laat dit alles nu de betekenis uitstralen van de Afrikaanse Ubuntu-filosofie: ik ben omdat wij zijn; je bent alleen iemand in relatie tot de anderen. Geen enkel dier staat op zichzelf. Elke chimpansee of gorilla bestaat in functie van zijn groep, zijn familie. Hun overleving, maar ook hun geluk, ligt in elkaars handen — of poten? Met een 98,7% gelijk DNA verschillen wij dus niet zoveel van hen. Zij tonen ons, mens, iets fundamenteels: verbondenheid is geen zwakte, het is onze kracht. Een chimpansee die wordt aanvaard in de groep, leeft langer. Een gorilla die zijn familie beschermt, geeft de kleintjes een kans op groei. De groep zorgt, draagt, leert en leeft samen. De “menselijkheid” die we vaak claimen als uniek, is net zo goed zichtbaar in de blik van een gorilla, of in de handen van een chimpansee die zijn kameraad verzorgt. Het Afrikaanse spreekwoord klopt: een mens is een mens dankzij andere mensen. Of — zo lijkt het hier: Een mens is een mens, dankzij andere mensapen. Smalneusapen zijn wij trouwens, om precies te zijn. 

Van zilver naar goud

Daarna trekken we de Gahinga-vulkaan op, op zoek naar de gouden meerkat. In het bamboebos barst het van deze speelse beesten: ze lopen op, over en onder de bamboetakken, die ze ook de hele dag door eten. We zien moeders die hun jongen voeden en jonkies die ravotten tussen de bladeren. Een intiem en zacht afscheid van Oeganda. Nog voor we de grens met Rwanda over rijden, voel ik me al nostalgisch en melancholisch naar een land waar ik mijn hart heb verloren. Zo onder de indruk van alle schoonheid, ongereptheid, wilde dieren, warme mensen, coole kledij, prachtige bergmeren en diversiteit aan alles. Neemt Remco ook goud op het WK Wielrennen dit weekend? De spanning in de groep stijgt en iedereen heeft zin in dit legendarische slotweekend. 

Regenbogen in Rwanda

Rwanda is meteen anders dan Oeganda: de straten zijn er kraaknet, het is er drukker en westerser en we voelen ook de zwaarte van de geschiedenis bij de memorials die we bezoeken. Die staan in schril contrast met de wedstrijd die we morgen volgen. Samen met meer dan 100 Zuiderhuis-Belgen supporteren we er voor Remco, maar ook voor alle andere teams. De volgende dag vertrekken we uitgelaten naar het parcours. Na tien dagen samen op reis, beginnen we elkaar te kennen en is er een leuke ambiance in de groep. Samen deze ervaring delen is zoveel leuker dan alleen. 

Het graf van Dian Fossey

Als afsluiter hiken we nog langs de vulkanen naar Bisoke om de begraafplaats van gorillalegende Dian Fossey te bezoeken. Een sprookjesbos en hele mooie plek. Ze rust er naast Digit, haar lievelingsgorilla. Ook alle andere gorilla’s liggen er begraven met naambordje, net als de mens. De symboliek kan niet sterker. 

Jane Goodall is niet meer

Bij thuiskomst vernemen we dat Jane Goodall op 91-jarige leeftijd gestorven is. Na de prachtige ervaringen van deze reis kunnen we alleen maar besluiten dat alles écht verbonden is. We zijn in shock en verliezen een heldin die niet alleen de chimpansee-lady was, maar ook vocht voor wilde dieren en biodiversiteit. Ze verspreidde hoop en wij hopen dat ze post mortem de jonge generaties kan blijven inspireren om hetzelfde te doen. “What you do makes a difference, and you have to decide what kind of difference you want to make.” Bedankt voor alles, Jane en Zuiderhuis. 

Hanne Penninck

Ook zin gekregen in een reis naar Oeganda? Bekijk hier onze reizen.