Dian Fossey en haar ‘gorillas in the mist’

Licht in de duisternis

Luttele jaren voor haar dood schreef Dian Fossey het boek ‘Gorillas in the Mist’, over haar leven tussen de berggorilla’s van het Virunga-gebergte. Slechts weinige lezers hebben het boek ooit doorgeworsteld, maar de titel ervan staat in ons geheugen gegrift. Want enkele jaren na Fossey’s gewelddadige dood, werd de gelijknamige film met Sigourney Weaver in de hoofdrol, een heuse kaskraker die het lot van de berggorilla een hele nieuwe wending zou geven. Het bijzondere verhaal van Dian Fossey ging plots de wereld rond, haar favoriete gorilla Digit werd een begrip en voor de ernstig bedreigde berggorilla begon er paradoxaal genoeg plots licht in de duisternis te schijnen. De gruwelijke moord op Fossey bleek verrassend genoeg geen vrijgeleide te zijn voor stropers en handelaars, maar wel het begin van de redding van de berggorilla. Een messiaans verhaal waarin de gedoodverfde ‘Verlosser’* eerst zelf haar leven had moeten geven om de soort te redden.

Hoewel Dian Fossey allesbehalve een voorstander was van ‘gorilla-toerisme’ en ze buitenstaanders liever zag gaan dan komen, zou het net dat gorilla-toerisme zijn dat de berggorilla vanaf de jaren 90 van uitsterven zou redden. Zowel in DRC als in Oeganda en Rwanda werden families berggorilla’s ‘gehabitueerd’ en verkregen ‘toeristen’ toegang tot een iconische diersoort die voorheen enkel voor volhardende researchers voorbehouden was. Er hangt een prijskaartje aan, dat wel: 800 USD voor een gorilla-permit in Oeganda en maar liefst 1500 USD voor eenzelfde permit in Rwanda. In ruil daarvoor krijg je een unieke wildlife-ervaring die je tot tranen toe ontroert. Een machtige tracking op dichtbegroeide vulkaanflanken die uitmondt in een ‘close encounter’ met een zilverrug en zijn familie. En wanneer hij je vervolgens met zijn oranje ogen aankijkt, lijkt hij je een blik van herkenning toe te werpen. Een wonderlijke gewaarwording die nog lang blijft nazinderen.

No one loved gorillas more

Gelukkig is er ook een alternatief voor reizigers die geen zak dollars veil hebben voor een bezoek aan de gorilla’s: een fantastische tocht naar het graf van Dian Fossey, 3000 meter hoog op de vulkaanflank. Gedurende lange jaren verbleef Fossey immers bijna permanent in ‘Karisoke’, het door haarzelf gebouwde kamp dat gelegen was op het zadel tussen de vulkanen Karisimbi en Bisoke, in Volcanoes National Park. Hier begroef ze ‘haar’ gorilla’s – waaronder de in 1977 door stropers vermoorde Digit – en zou ze op tweede kerstdag 1985 uiteindelijk ook zelf omgebracht worden. Drie welgemikte macheteslagen werden haar fataal. De daders waren vermoedelijk stropers die handelden in opdracht van hogere instanties. De gouverneur van Ruhengeri én schoonbroer van de Rwandese president Habyarimana, zo werd gefluisterd, die vele jaren later werd veroordeeld voor genocide, maar nooit officieel in beschuldiging is gesteld voor de moord op Fossey.

Dian Fossey werd op 31 december 1985 op haar gorillakerkhof begraven naast Digit. Meer dan 50 jaar later blijft er van Fossey’s kamp amper nog iets over. De vier betonblokken die eens de basis vormden voor haar houten chalet, markeren de exacte plek waar ze aan haar einde kwam. Om stil van te worden. Nog stiller wordt het even verderop. Naast tientallen berggorilla’s bevindt zich het eenvoudige graf van Dian Fossey. Een steen met daarop de tekst ‘’NYIRAMACHABELLI   DIAN FOSSEY   1932 – 1985   NO ONE LOVED GORILLAS MORE   REST IN PEACE, DEAR FRIEND ETERNALLY PROTECTED IN THIS SACRED GROUND, FOR YOU ARE HOME WHERE YOU BELONG’. Het is niet alleen de hoogte die hier voor de koude rillingen zorgt.

De tocht naar het graf van Fossey is pittig, maar waanzinnig mooi. Je start op 2500 meter hoogte tussen de met bonen, aardappelen en pyrethrum beplante velden en loopt vervolgens op een smal en bij wijlen zeer modderig pad omhoog tussen een weelderige, manshoge begroeiing van bamboe, lidjeskruid, reuzenlobelia’s en reuzenvarens de vulkaanflank op. Even verder wordt het landschap vlakker en meer open en stelen indrukwekkende en met lange slierten mos behangen hagenia de show.

In dit sprookjesachtig landschap zie je met wat geluk prachtige honingzuigers, bosbok, gouden meerkat en ja zelfs berggorilla’s. Het bezinningsmoment aan het graf van Dian Fossey mag dan letterlijk en figuurlijk het hoogtepunt van deze hike zijn, ook de weg ernaartoe hoeft dus niet onder te doen! En heb je er nadien nog niet genoeg van, dan kan je in ruil voor een ‘niet zo vrijwillige’ donatie van 20 dollar ook nog een bezoek brengen aan de Ellen DeGeneres Campus of the Dian Fossey Gorilla Fund. Dit schitterende belevingscentrum – zowel qua architectuur als inhoudelijk – vult gegarandeerd alle lacunes op over je gorilla- en Dian Fosseykennis en je kan er met een VR-bril zelfs gorilla tracken!

Afrikaspecialist Steven Andries

Lectuur:
Dian Fossey: Gorilla’s in the Mist

Film en documentaire:
Gorilla’s in The Mist – Steven Spielberg
A Gorilla Story – David Attenborough

*Dian Fossey had geen onbesproken reputatie wat betreft haar omgang met mensen. Zo wordt ze – wellicht terecht – beschuldigd van het mishandelen en zelfs kidnappen van stropers en was ze – in tegenstelling tot bvb. Jane Goodall – niet in staat een netwerk aan sympathisanten uit te bouwen. Zo goed als ze met dieren opschoot, zo slecht deed ze dat met mensen.